ԳԵՐԳԵ ԱՍԱՔԻ

Բանաստեղծ, արձակագիր, նկարիչ, թարգմանիչ

Ծնվել է Հերցայում (այժմ՝ Ուկրաինայում): Եղել է գրող, թարգմանիչ, հոգևորական, հայազգի Լազար Ասաքիևիչի որդին, արտասահմանյան գիտական ընկերությունների անդամ։ 1796-1804թթ սովորել է Լվովում, այնուհետև Վիեննայում և Իտալիայում ստացել ճարտարապետի դիպլոմ և փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ 1808-12թթ Հռոմում ուսումնասիրել է աստղաբաշխություն, մաթեմատիկա, կերպարվեստ, գրականություն։ Ռումինական և մոլդովական գրականության պատմության մեջ նշանակալից դեր են խաղացել նրա «Բանաստեղծություններ» (1836թ.), «Ընտիր առակներ» (1836թ.) ժողովածուները, «Իշխանուհի Ռաքսանա» (1841թ.), «Ճերմակ հովիտը» (1855թ.) պատմական նովելները և այլն։ Փոխադրել է Եզոպոսի, Լաֆոնտենի և Կռիլովի առակները։ Մոլդովայում բացել է ազգային առաջին դպրոցը, հիմնել առաջին ինժեներական ուսումնարանը (1813թ.), դասավանդել մաթեմատիկա, գեոդեզիա, ճարտարապետություն։ 1816թ-ից կազմակերպել է ռումիներեն առաջին թատերական ներկայացումները, բացել երաժշտադրամատիկական կոնսերվատորիա (1836թ.)։ 1835թ. Յասիում հիմնադրել է Միհըյլեան ակադեմիան՝ փիլիսոփայության, իրավունքի և աստվածաբանության բաժիններով ու արվեստի ճյուղով։ Հեղինակել է մի շարք պիեսներ։ Զբաղվել է նկարչությամբ։ Յասիում հիմնել է «Ալբինա» տպարանը, հրատարակել, խմբագրել «Ալբինա Ռոմընեասկը» (1829-49թթ), «Գազետա դե Մոլդովա» (1850-59թթ) և այլ լրագրեր, գիտական պարբերականներ։ Կազմել է «Ֆրանս-ռումինակսւն հանրագիտարանը» (1839թ.)։ Մեծապես օժանդակել է Մոլդովայի հայկական գաղթօջախներին, իր հրատարակած պարբերականներում լուսաբանել հայկական դպրոցների կյանքը, տպագրել Հայաստանից ստացված լուրեր և նմուշներ հայ գրականությունից: Ռումինիայում հիմնադրել է հայ տպագրությունը, իր տպարանում բացել է «Արամյան» բաժին, ուր տպագրել է հայերեն դասագրքեր և այլ գործեր (1847-53թթ)։ 1853թ. լույս է ընծայել «Վավերաթղթերի հավաքածու» գիրքը (ռումիներեն), որը արժեքավոր նյութեր է պարունակում Մոլդովայի հայերի մասին։ Նրա պատվին Պիատրա Նեամցում հրատարակվել է «Ասաքի» (1881-85թթ) գիտագրական հանդեսը։ Մահացել է Ռումինիայի Յասի քաղաքում, ուր և 1890թ. կանգնեցվել է նրա հուշարձանը։