Հանրագիտարան
ԻԴԱ ՔԱՎԱՖՅԱՆ
Ջութակահար, ալտահար
Ծնվել է 1952թ. հոկտեմբերի 29-ին, Ստամբուլում։ Նրա ծնողները եղել են ջութակահարներ և նվագել են Ստամբուլի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում: 1955թ. Թուրքիայում` Կիպրոսի անկախության հետ կապված հակահունական ջարդերը (որոնք մասամբ ուղղված էին նաև հայ և հրեա բնակչության դեմ) դրդել են Քավաֆյան ընտանիքին թողնելու Թուրքիան, տեղափոխվել ԱՄՆ և բնակություն հաստատել Դիթրոյթում, որտեղ արդեն վեց տարեկանից Իդան սկսել է ջութակ սովորել։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Արա Ծերունյանը, Միշա Միշակովը, այնուհետև, 1969-75թթ` Ջուլիարդի դպրոցում՝ Օսկար Շումսկին և Իվան Ղալամյանը։ Առաջին անգամ ճանաչում է ստացել Լիսաբոնում Ժոզե Վիանա դա Մոտայի անվան մրցույթում շահած հաղթանակի շնորհիվ։ 1978թ., շահելով Երիտասարդ կատարողների մրցույթը, առաջին անգամ հանդես է եկել Քարնեգի հոլում (Փիթըր Սերկինի նվագակցությամբ): Ճանաչվել է որպես արդի ամենաբազմակողմանի դասական կատարողներից մեկը։ Հանդես է եկել ինչպես մենահամերգներով, այնպես և որպես մենակատար` աշխարհի լավագույն նվագախմբերի հետ, ուսուցանել է, գործել է այլևայլ ժյուրիների կազմում, այդ թվում՝ Chamber music America-ի։ Իր ավելի քան քսանհինգ տարվա կատարողական գործունեության ընթացքում եղել է Նյու Մեքսիկոյի` Music from Angel Fire կամերային երաժշտության ամառային փառատոնի գեղարվեստական ղեկավարը: 1992-98թթ հանդես է եկել «Բոզար եռյակի» կազմում (եռյակը ամերիկյան հնագույն՝ երաժշտական հանդեսներից մեկի՝ «Musical America» -ի կողմից ճանաչվել է որպես «տարվա համույթ» և ներկայացվել է Գրեմմիի): 1978թ. թավջութակահար Ֆրեդ Շերիի, կլառնետիստ Ռիչարդ Շտոլցմանի և դաշնակահար Փիթըր Սերկինի հետ հիմնադրել է հայտնի «Թաշի» քառյակը (2008թ. «Թաշին», երեսնամյա դադարից հետո, մեծ հաջողությամբ հանդես եկավ Նյու Յորքում՝ Օլիվիե Մեսիանի հարյուրամյակին նվիրված համերգով): 1998թ. հիմնել է իր «Օպուս մեկ» կամերային համույթը՝ դաշնակահար Ան-Մարի Մք-Դերմոթի, ալտահար Սթիվեն Թենենբոմի և թավջութակահար Փիթըր Վիլեյի հետ։ Հաճախ ելույթ է ունեցել նաև Օրիոն, Ամերիկյան և Շանհայի լարային քառյակների հետ։ 1983թ-ից ելույթներ է ունեցել նաև քրոջ՝ ջութակահար Անի Քավաֆյանի հետ համատեղ։ Քավաֆյան քույրերի դուետը հանդես է եկել (ինչպես մենահամերգներով, այնպես և տարբեր նվագախմբերի հետ) ԱՄՆ-ի մի շարք քաղաքներում և ձայնագրել Մոցարտի և Սարասատեի ստեղծագործությունների իրենց կատարումները: 2008թ. Նյու Յորքի Քարնեգի հոլում տված համերգով նշել են իրենց` այդ դահլիճում ունեցած առաջին համատեղ ելույթի 25-ամյակը։ Ճանաչված ալտահար Ջոզեֆ Գինգոլդը խրախուսել է նրան ալտ սովորել, և Քավաֆյանը հետևելով ալտի իր առաջին ուսուցչին, նույնպես գտել է, որ ջութակահարի համար կարևոր է նաև ալտ նվագելը։ Սթիվեն Հարթկեն հատուկ մի ստեղծագործություն է գրել երկու ալտի, թավջութակի և դաշնամուրի համար, որը մեծ հաջողությամբ կատարվել է «Օպուս մեկ» կամերային համույթի կողմից Ֆիլադելֆիայում։ Որպես ալտահար շրջագայություններ է կատարել «Գվարների» լարային քառյակի հետ։ Լինելով Կամերային երաժշտության ընկերության մասնակից՝ մշտապես հանդես է եկել համերգներով թե՛ Նյու Յորքում, թե՛ շրջագայելով։ Հանդես է եկել Դետրոյթի սիմֆոնիկ, Ամերիկյան երգահանների, Մեքսիկայի ազգային սիմֆոնիկ, Խաղաղօվկիանոսյան սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ: 1983-84թթ համատեղ համերգային շրջագայություններ է ունեցել Չիք Կորեայի հետ, համագործակցել և ձայնագրվել է շեփորահար և երգահան Ուինթըն Մարսալիսի հետ։ Հանդես է եկել դասական՝ բարոկո, ռոմանտիկ և այլ երաժշտության կատարումներով (Բախ, Վիվալդի, Հայդն, Մոցարտ, Բեթհովեն, Դվորժակ, Չայկովսկի և այլն), սակայն իր երկացանկում մեծ տեղ է տվել 20-րդ դարի հեղինակներին՝ Վոան Վիլյամս, Լեոշ Յանաչեկ, Լեոնարդ Բերնսթայն, Ռութ Քրոուֆորդ Սիգեր, Չարլզ Վուորինեն, Ջորջ Ցոնակիս, Մարկ Նեյկրուգ, Լոուել Լիբերման, Սթիվեն Հարթկե, Տորու Տակեմիցու և այլք։ Իր կոնցերտներից մեկը Տակեմիցուն գրել է հատուկ Իդա Քավաֆյանի համար։ Ակտիվ համերգային գործունեությանը զուգահեռ, դասավանդում է Քըրթիսի Երաժշտության ինստիոտուտում, Ջուլիարդի դպրոցում և Բարդ քոլեջի Երաժշտության կոնսերվատորիայում։ Նրա գործիքներն են. ջութակը` Ջամբատիստա Գուադանինի (Միլան, 1751թ.), ալտը` Moes & Moes (1987թ.):
ԻԴԱ ՔԱՎԱՖՅԱՆ
Ջութակահար, ալտահար
Ծնվել է 1952թ. հոկտեմբերի 29-ին, Ստամբուլում։ Նրա ծնողները եղել են ջութակահարներ և նվագել են Ստամբուլի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում: 1955թ. Թուրքիայում` Կիպրոսի անկախության հետ կապված հակահունական ջարդերը (որոնք մասամբ ուղղված էին նաև հայ և հրեա բնակչության դեմ) դրդել են Քավաֆյան ընտանիքին թողնելու Թուրքիան, տեղափոխվել ԱՄՆ և բնակություն հաստատել Դիթրոյթում, որտեղ արդեն վեց տարեկանից Իդան սկսել է ջութակ սովորել։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Արա Ծերունյանը, Միշա Միշակովը, այնուհետև, 1969-75թթ` Ջուլիարդի դպրոցում՝ Օսկար Շումսկին և Իվան Ղալամյանը։ Առաջին անգամ ճանաչում է ստացել Լիսաբոնում Ժոզե Վիանա դա Մոտայի անվան մրցույթում շահած հաղթանակի շնորհիվ։ 1978թ., շահելով Երիտասարդ կատարողների մրցույթը, առաջին անգամ հանդես է եկել Քարնեգի հոլում (Փիթըր Սերկինի նվագակցությամբ): Ճանաչվել է որպես արդի ամենաբազմակողմանի դասական կատարողներից մեկը։ Հանդես է եկել ինչպես մենահամերգներով, այնպես և որպես մենակատար` աշխարհի լավագույն նվագախմբերի հետ, ուսուցանել է, գործել է այլևայլ ժյուրիների կազմում, այդ թվում՝ Chamber music America-ի։ Իր ավելի քան քսանհինգ տարվա կատարողական գործունեության ընթացքում եղել է Նյու Մեքսիկոյի` Music from Angel Fire կամերային երաժշտության ամառային փառատոնի գեղարվեստական ղեկավարը: 1992-98թթ հանդես է եկել «Բոզար եռյակի» կազմում (եռյակը ամերիկյան հնագույն՝ երաժշտական հանդեսներից մեկի՝ «Musical America» -ի կողմից ճանաչվել է որպես «տարվա համույթ» և ներկայացվել է Գրեմմիի): 1978թ. թավջութակահար Ֆրեդ Շերիի, կլառնետիստ Ռիչարդ Շտոլցմանի և դաշնակահար Փիթըր Սերկինի հետ հիմնադրել է հայտնի «Թաշի» քառյակը (2008թ. «Թաշին», երեսնամյա դադարից հետո, մեծ հաջողությամբ հանդես եկավ Նյու Յորքում՝ Օլիվիե Մեսիանի հարյուրամյակին նվիրված համերգով): 1998թ. հիմնել է իր «Օպուս մեկ» կամերային համույթը՝ դաշնակահար Ան-Մարի Մք-Դերմոթի, ալտահար Սթիվեն Թենենբոմի և թավջութակահար Փիթըր Վիլեյի հետ։ Հաճախ ելույթ է ունեցել նաև Օրիոն, Ամերիկյան և Շանհայի լարային քառյակների հետ։ 1983թ-ից ելույթներ է ունեցել նաև քրոջ՝ ջութակահար Անի Քավաֆյանի հետ համատեղ։ Քավաֆյան քույրերի դուետը հանդես է եկել (ինչպես մենահամերգներով, այնպես և տարբեր նվագախմբերի հետ) ԱՄՆ-ի մի շարք քաղաքներում և ձայնագրել Մոցարտի և Սարասատեի ստեղծագործությունների իրենց կատարումները: 2008թ. Նյու Յորքի Քարնեգի հոլում տված համերգով նշել են իրենց` այդ դահլիճում ունեցած առաջին համատեղ ելույթի 25-ամյակը։ Ճանաչված ալտահար Ջոզեֆ Գինգոլդը խրախուսել է նրան ալտ սովորել, և Քավաֆյանը հետևելով ալտի իր առաջին ուսուցչին, նույնպես գտել է, որ ջութակահարի համար կարևոր է նաև ալտ նվագելը։ Սթիվեն Հարթկեն հատուկ մի ստեղծագործություն է գրել երկու ալտի, թավջութակի և դաշնամուրի համար, որը մեծ հաջողությամբ կատարվել է «Օպուս մեկ» կամերային համույթի կողմից Ֆիլադելֆիայում։ Որպես ալտահար շրջագայություններ է կատարել «Գվարների» լարային քառյակի հետ։ Լինելով Կամերային երաժշտության ընկերության մասնակից՝ մշտապես հանդես է եկել համերգներով թե՛ Նյու Յորքում, թե՛ շրջագայելով։ Հանդես է եկել Դետրոյթի սիմֆոնիկ, Ամերիկյան երգահանների, Մեքսիկայի ազգային սիմֆոնիկ, Խաղաղօվկիանոսյան սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ: 1983-84թթ համատեղ համերգային շրջագայություններ է ունեցել Չիք Կորեայի հետ, համագործակցել և ձայնագրվել է շեփորահար և երգահան Ուինթըն Մարսալիսի հետ։ Հանդես է եկել դասական՝ բարոկո, ռոմանտիկ և այլ երաժշտության կատարումներով (Բախ, Վիվալդի, Հայդն, Մոցարտ, Բեթհովեն, Դվորժակ, Չայկովսկի և այլն), սակայն իր երկացանկում մեծ տեղ է տվել 20-րդ դարի հեղինակներին՝ Վոան Վիլյամս, Լեոշ Յանաչեկ, Լեոնարդ Բերնսթայն, Ռութ Քրոուֆորդ Սիգեր, Չարլզ Վուորինեն, Ջորջ Ցոնակիս, Մարկ Նեյկրուգ, Լոուել Լիբերման, Սթիվեն Հարթկե, Տորու Տակեմիցու և այլք։ Իր կոնցերտներից մեկը Տակեմիցուն գրել է հատուկ Իդա Քավաֆյանի համար։ Ակտիվ համերգային գործունեությանը զուգահեռ, դասավանդում է Քըրթիսի Երաժշտության ինստիոտուտում, Ջուլիարդի դպրոցում և Բարդ քոլեջի Երաժշտության կոնսերվատորիայում։ Նրա գործիքներն են. ջութակը` Ջամբատիստա Գուադանինի (Միլան, 1751թ.), ալտը` Moes & Moes (1987թ.):